Het was een bijzondere ontmoeting waarin niet Lissabon centraal stond maar de onderwerpen van de uitwisseling: de Portugese cultuur en mentaliteit. Met zijn discussie en kritische kijk op het Portugese leven heeft Bruno ons goed kunnen informeren. Het was zeer leerzaam.

Nog enkele maanden en het zit erop, zeg ik tegen hem:

Gelukkig wel. Ben ik eindelijk verlost van deze school.

En daarna, wat ga je dan doen?
Vol trots zegt L:

PABO.

Gulfstream langs Schotland

Op veler verzoek, nog een keer…

Lianne wees mij vandaag op een artikel in NRC Next. Het artikel gaat over kunstenaar Jannie Regnerus, zij raakte in de ban van een ander oud artikel dat in april 1997 in de krant stond.  Het gaat erover dat er meer linker schoenen aanspoelen op de Nederlandse stranden, terwijl in Schotland dat precies andersom is. Voor Regnerus was dit fascinerend en is op onderzoek uit gegaan.
Voor mij, als geograaf, wil ik dit graag verklaren: Waardoor en waarom daar?

Ik vermoed dat dit komt door de Golfstroom in de oceaan. Een linker schoen heeft een gelijke afwijking als een rechterschoen, alleen tegenovergesteld. Dus je zou zeggen (zie kaartje, volg de pijlen) dat als een Ier een zijn schoenen in de zee gooit, zijn rechter schoen door een Schot opgevist kan worden en de linkerschoen door een bewoner van het vaste land, een Nederlander bijvoorbeeld.

Broodje aap of toch waar?

Er is meer…

• Krantenartikel uit 1997 ‘aangespoelde schoenenmysterie’
• Bekijk de hele kaart van de golfstroom
  

Hij schrijft: “De richtlijn is grofweg samen te vatten als: gebruik je gezonde verstand en breng jezelf en de krant niet in opspraak”

“Zo’n aanmaning is tot behoedzaamheid is een mooie tussenweg tussen anarchie of totale controle”

Deze richtlijn past prima in de filosofie van de mediawijsheid. Dit artikel is een uitstekend voorbeeld voor scholen die kampen met de prangende vraag:

Sociale media, wat moeten we er mee? 

Vandaar mijn oproep: Herken je je in bovenstaande zorg, lees het artikel van Sjoerd.

Titel artikel: Gebruik je verstand
Krant: NRC Next
Geschreven door: Sjoerd de Jong (ombudsman)
Datum:  26 april 2011

De opdracht was om begrippen en leerstof om te zetten in een overtuigende brochure. Diverse abstracte geografische begrippen (zoals hub, spokes, logistics, mainport, semi-manufactures, et cetera) zijn toegepast in begrijpbare teksten, uiteraard allemaal in het Engels. Het resultaat mag er wezen!

Een tekst voorbeeld…

The world’s new brain

In this brochure you will discover that Eindhoven is a fast developing area with all kind of possibilities to set up a new company. You will also discover that Eindhoven is now one of the smartest regions of the world, but it hasn‟t always been like this. It all started when the company Philips settled in Eindhoven, this was a big pull factor for a lot of people and other companies, like ASML to come and settle in Eindhoven. Because of this Eindhoven was developing, more and more technical companies settled in Eindhoven. A technical university (TU) was founded.

So now we have besides airport Amsterdam and seaport Rotterdam also Brainport Eindhoven. Many people still don‟t know this because it‟s still something that is developing. But now this area is booming.

Klik op onderstaande brochures om ze te downloaden en te bekijken…

• Eindhoven – The new business centre of the world – Geert & Joris
• Business Brochure – Egid, Gijs and Matthijs
• Business Brochure – Loes & Sinead
• Business Brochure Eindhoven – Merel & Roos and Frontpage
• Business Brochure – Leandra & Nathan
• Eindhoven, a city to invest in – Sterre & Lisan
• Business bullseye Eindhoven 1 – Roel & Peter and Part 2

Een korte samenvatting:

Daar hoeven we niet bang voor te zijn. Een tsunami zou verwoestend zijn voor Nederland, maar de kans is zeer klein. Hier zijn een aantal rede enen voor.

1. In de Atlantische oceaan drijven twee platen uit elkaar. Dit betekent minder zware zeebevingen dan in Japan om dat minder weerstand ontstaat.
2. Een tsunami ontstaat op een locatie waar de zeebodem sterk stijgt. Het gebied van de Noordzee is een flauw hellend stuk landplaat (de euraziatische plaat) waardoor een mogelijke vloedgolf haar kracht verliest tijdens de verplaatsing richting Nederland.
3. Ierland en Noorwegen zullen de grootste klappen opvangen van een tsunami waardoor er aanzienlijk minder energie overblijft om Nederland te overspoelen.

Hieronder het originele krantenartikel uit de NRC Next van 30 februari 2011;

Tsunami in Noordzee?

next question

Reinier Kist
De tsunami in Japan zette een gebied van ruim 400 vierkante kilometer land onder water. Wat gebeurt er als zo’n vloedgolf Nederland treft, vraagt Nathalie van Haren uit Amsterdam.

Maak je geen zorgen, zegt geofysicus Rob Gover van de Universiteit Utrecht. Niet alleen is de kans op een vergelijkbare aardbeving voor de kust van Nederland minimaal – „zeg maar nul” – ook wordt de erop volgende vloedgolf flink afgeremd voordat hij aan land komt.

Hoe zit het? Verreweg de meeste tsunami’s worden veroorzaakt door een zware onderzeese aardbeving. De enorme krachten die bij de beving vrijkomen verplaatsen miljoenen liters zeewater. Govers: „Zulke zware aardbevingen ontstaan alleen als schollen in de aardkost over elkaar schuiven, zoals het geval is voor de kust van Japan. In de Atlantische oceaan drijven de tektonische platen juist uit elkaar, wat minder zware schokken, en daarom geen hoge tsunami’s veroorzaakt.”

Stel de aarde beeft toch zwaar genoeg onder de Atlantische oceaan om een grote hoeveelheid water in beweging te zetten. Dan nóg is er een tweede ingrediënt nodig voor het ontstaan van een tsunami: een plek waar de zeebodem plotseling stijgt. De watermassa die door de beving in gang is gezet kan dan maar één kant op: omhoog, met een gigantische vloedgolf als gevolg.

Voor de kust van West-Engeland, Ierland en Noorwegen stijgt de zeebodem relatief snel. Dat is dan ook volgend Govers de dichtstbijzijnde plek waar eventueel een tsunami zou kunnen ontstaan. Maar de Noordzee, die deel uitmaakt van het continentale plat, is daarentegen zo ondiep dat een tsunami allang is uitgeraasd voordat hij de Nederlandse kust bereikt. „We zullen hoogstens een golfje van een meter te verduren krijgen.”

In een heel uitzonderlijk geval zou zo’n golfje problemen kunnen geven. „In combinatie met een zware stormvloed (vloed en een sterke westenwind) zou ook een golf van een meter over de dijken kunnen klotsen.” De vloedgolf in Japan bereikte op sommige plekken echter een hoogte van 23 meter. „Daarvan zijn de gevolgen natuurlijk rampzaliger.”

Deze uitleg is geschikt voor iedereen die geïnteresseerd is in een duidelijk uitleg van dit omvangrijke natuurgeweld, maar in het bijzonder geschikt voor leerlingen en docenten van het voortgezet onderwijs.

Eerder schreef ik al een artikel over de aardbeving in Haiti. Deze krachtige beving nam een van de armste landen te grazen. Dit keer is het anders; Japan is een rijk en ontwikkeld land dat goed is voorbereid op aardbevingen en tsunamis. In dit artikel leg ik uit waarom Japan een tektonische ervaringsdeskundige is.

 platen = belangrijk begrip
bron 6 = verwijzijng belangrijke bron
Tip: klik op een bron voor een vergroting

1. Platentektoniek wereldwijd

Bron 1: tektoniek van de aardkorst (Bosatlas)

De aardkorst bestaat uit platen (schollen) en breuken. Bekijk bovenstaande kaart (bron 1), je ziet dat de aardkorst bestaat uit 7 grote platen en meerdere kleinere platen. Deze platen liggen niet stil, maar zijn in beweging. De rode pijlen geven de richting van de beweging aan. Het proces dat het aardoppervlak is verdeeld in een aantal grote platen die langzaam bewegen en in grootte veranderen, heet platentektoniek.

2. Japanse tektoniek

De tektoniek in de directe omgeving van Japan is ingewikkeld. Bovenstaande kaart (bron 2) zoomed verder in op de platentektoniek in Japan en omgeving. Je ziet vier platen die met elkaar in botsing zijn:

1. de Euraziatische plaat (groen)
2. de Noord Amerikaanse plaat (bruin)
3. de Pacifische plaat (geel)
4. en de Filipijnse plaat (rood)

Bron 2: Tektoniek bij Japan (Dan

Ten oosten van Japan ligt de Pacifische plaat, dit is een zeeplaat (oceanische plaat) en bestaat uit zwaar gesteente. Japan bestaat uit veel eilanden, waaronder het grootste eiland Honshu. Deze eilanden liggen op de Euraziatische plaat en de Noord Amerikaanse plaat, dit zijn landplaten (continentale platen) en bestaan uit licht gesteente. (Vergis je niet: de Euraziatische plaat heet wel een landplaat maar draagt wel degelijk ook grote wateren, zoals de Japanse zee.)

Hierdoor bevinden zich diverse breukzones die de Japanse tektoniek verdelen in twee belangrijke tektonische regio’s:

• het tektonische noorden (bestaat uit het noorden van Honshu en Hokkaido)
• de tektonische zuiden (bestaat uit het zuiden van Honshu, shikoku en Kyushu)

Om deze aardbeving verder te kunnen verklaren zoomen we in op de het tektonische noorden en laten we het zuiden buiten beschouwing.

3. Het tektonische noorden 

Bron 4: Driedimensionaal model van de plaattektoniek bij Japan (VU)

Bron 3: Het tektonische noorden van Japan met de lokatie van de aardbeving (USGS)

De Pacifische plaat beweegt naar het westen in de richting van Japan en duikt daar onder de Noord Amerikaanse plaat (bron 4), dit gebied waar oceaanbodem onder de Japanse eilanden weg zakt is een subductiezone. Dit komt omdat de Pacifische plaat zwaarder is dan de Noord Amerikaanse plaats. Hierdoor ontstaat er een trog, dat is een langgerekte diepe kloof in de oceaan. De naam van de trog voor Japan is heel verassend de Japanse trog.

Bron 5: Zo ontstaat een aardbeving (Onbekend/VU)

De platen schuiven maar moeizaam over elkaar waardoor er veel spanning wordt opgebouwd (bron 5). Vergelijk het maar met twee velletjes schuurpapier, die kun je niet makkelijk over elkaar schuiven. Pas bij voldoende spanning kan er beweging plaats vinden in een vorm van een schok, de aardbeving!

4. Zeebeving

De aardbeving vond plaats ruim 100 km uit de oostkust ter hoogte van Sendai en op een diepte van zo’n 24 kilometer onder het oceaanoppervlak (bron 6). Omdat de lokatie van de beving onder de oceaan ligt is de juiste naam eigenlijk ‘zeebeving‘.

Bron 6: Tsunami en aardbeving voor de kust van Sendai (ANP)

Japaners zijn heel wat bevingen gewend, maar deze zeebeving is uitzonderlijk vanwege de volgende redenen:

• de magnitude van 8.9 9.0 op de schaal van richter. Dit betekent dat er extreem veel energie is vrijgekomen, een zeldzaam sterke aardbeving dus.
• de ongelukkige lokatie. De zeebeving vond vlak voor de kust plaats ter hoogte van dichtbevolkte kustvlakte.
• de tsunami die door de zeebeving ontstond.

• grote gevolgen voor kerncentrales. De grootste problemen doen zich voor in de centrale Fukushima; o.a. ontploffingen, stralingslekkages en brand. (meer weten?)

5. Tsunami 

Bekijk de video: Hoe ontstaat een Tsunami? (Nos)

De krachtige zeebeving werd direct opgevolgd door een grote vloedgolf. De golf heeft een lengte van enkele honderden meters, maar is slechts tientallen centimeters hoog. Het Japanse woord van dit type golf is Tsunami, een samenstelling van tsu (‘haven’) en nami (‘hoge golf’). Vrij vertaald betekend het dus hoge havengolf.

Bron 7 legt in het algemeen de werking van een tsunami uit. De situatie op 11 maart 2011 in Japan wijkt af van deze bron:

Bron 7: Zo ontstaat er een tsunami (Anp)

(A) Omdat de zeebeving vlak voor de kust plaatsvond was de snelheid van de vloedgolf ergens tussen de 50 en 150 kilometer per uur. Op open zee kan de snelheid toe nemen to wel 1000 km/uur!
(B) De bewoners van Sendai en andere nederzettingen wonen in een kustvlakte waardoor de ‘hoge havengolf’ zonder veel weerstand diep het land in kan penetreren en daardoor veel slachtoffers maakt.
(C) De vloedgolf die insloeg nabij de kust van Sendai was ongeveer 5 tot 10 meter hoog.

Bron 8: Reistijd van de tsunami golf

De zeebeving veroorzaakt een tsunami in een cirkel (bron 8). Dat betekend dat niet alleen Japan maar ook tientallen andere landen zijn getroffen door dezelfde tsunami. De vloedgolf beweegt in alle windrichtingen en het kan 22 uur duren voordat de vloedgolf in slaat aan de andere kant van de oceaan, bijvoorbeeld op de kust van Chili.

Er is een verband tussen de reistijd en de kracht van de vloedgolf. Als de vloedgolf lang onderweg is, zal de kracht afnemen. Dit is ook de reden waarom je weinig nieuwsberichten hoort over schade en slachtoffers in landen als Chili of Verenigde Staten.

Marc Mantz

Meer weten?

• Lees ook mijn artikel met de uitleg over de aardbeving in Haiti (januari 2010).
• Bestudeer het (wetenschappelijke) artikel van dr. Bernd Anderweg over de zeebeving Japan.
• Zie ook aardbevingen-tsunami.startpagina.nl.
• Bezoek een van onderstaande bronnen die ik heb gebruikt.

_________________
Bronnen
Artikel op de pagina van Faculteit der Aardwetenschappen en levenswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam, dr. Bernd Andeweg
Samenvatting op de website van United States Geological Survey
Een post op Larry Ferlazzo’s website voor het onderwijs
Thema dossier van NOS.nl
Begrippenlijst van digischool, vak aardrijkskunde

1. Waarom zou je een online kaart willen maken?

• om te laten zien waar je foto’s zijn geschoten;
• om je aardrijkskunde werkstuk te verbeteren;
• om die mooie locaties van je vakantie te delen met vrienden;
• om je leerlingen kaartvaardigheden bij te brengen;
• et cetera

2. Waar?

Er zijn verschillende websites waar je een kaart kan maken. In deze handleiding behandel ik Google Maps en Quickmaps. Dit zijn twee van de meest toegankelijke website om aan de slag te gaan met kaarten

3. Voorbeeld?

Google maps:

View Larger Map

Quickmaps:
Bekijk hier een voorbeeld van quickmaps

4. Hoe?

Voor Quickmaps kun je deze Handleiding Quikmaps v2.1 gebruiken, geschreven door het onderwijscentrum van de Vrije Universiteit.
Je kunt ook deze screencast (video uitleg) bekijken om aan de slag te gaan.
Bekijk voor Google Maps Nederlandstalige Youtube video gemaakt door Google zelf.

4. Google Maps of Quickmaps?

Voor Google Maps moet een inloggen met een account van Google. Bij Quickmaps kun je zonder registratie aan de slag. Het werken met Quickmaps is overzichtelijker en is iets uitgebreider. Google Maps werkt prima, maar is minder gebruiksvriendelijk. Beide websites zijn in het Nederlands en maken gebruik van dezelfde kaartserver, die van Google. Conclusie: ga aan de slag met Quickmaps!

Succes.

Pas door de Atlas

In deze post van de website lightstalking.com is een mooie verzameling foto’s te zien uit Marokko. De moeite waard voor iedereen die binnenkort naar Marokko vertrekt.

url: http://www.lightstalking.com/morocco